Bir İşletmeyi Batıran 6 Yanlış

Üç yıl boyunca gece gündüz çalışan bir girişimci vardı. Satışlar artıyordu, yeni müşteriler geliyordu, sipariş defteri doluydu. Her şey yolunda görünüyordu. Ufak tefek aksamalar, geçici görüldü ama sürekli tekrar edildiği fark edilmedi. Olur böyle şeyler dendi. Problemler büyüyünce geçici çözümler üretildi. Ne kadar iyi kriz yönettik ama dendi. Sonunda bir krize çözüm bulamadılar ve kapılarını kapatmak zorunda kaldılar.

Kriz çözüyoruz diye övünürken, “neden bu krizler oluyor” sorusunun peşine düşmemişlerdi.

Bu hikaye, işletme dünyasında her gün tekrarlanan trajedilerden sadece biri. TOBB verilerine göre 2024'ün ilk sekiz ayında kapanan şirket sayısı bir önceki yılın aynı dönemine göre artış gösterdi. Bu rakamların ardında muhasebe hataları veya piyasa koşulları kadar, tekrarlanan stratejik yanlışlar da yatıyor. İşin ilginç yanı, bu yanlışların çoğu öngörülebilir ve önlenebilir nitelikte.

Kârlılık Yanılsaması: Nakit Akışının İhmal Edilmesi

İş dünyasında sıkça duyulan bir söz var: "Kazanıyoruz ama para nerede?" Bu soru nakit akışı ile kârlılık arasındaki kritik farkı anlamayanların yaşadığı şaşkınlığı özetliyor. Bir işletme kâğıt üzerinde kârlı olabilir; ancak alacaklar zamanında tahsil edilmiyorsa, stoklar nakde dönüşmüyorsa o kâr sadece bir rakamdan ibaret kalır.

İşletme sermayesi yönetimi finansal sağlığın temel taşıdır. Pluxee'nin KOBİ'ler için hazırladığı analizde vurgulandığı üzere nakit ve kârlılık arasında doğrusal bir ilişki bulunmuyor; hatta bazen zıt yönde hareket edebiliyorlar. Nakit akışı projeksiyonları düzenli yapılmadığında işletme karanlıkta yürümeye başlar. Acil durum fonu oluşturmak paranoyaklık değil iş zekası göstergesidir.

Müşteri Sağırlığı: Piyasayı Dinlememek

Ürün odaklı düşünce girişimcilerin sık düştüğü bir tuzak. "Bu ürün harika herkes alır" varsayımı nice işletmeyi batırdı. Oysa başarılı işletmeler önce müşterinin ne istediğini anlar, sonra ürün veya hizmeti buna göre şekillendirir.

Geri bildirim mekanizmaları kurmayan işletmeler müşterilerinin gerçek düşüncelerinden habersiz kalır. Şikayetler genellikle rahatsız edici görülür; oysa her şikayet ücretsiz bir danışmanlık hizmeti niteliğindedir.

Pazar araştırması sürekli bir süreç olmalı, kuruluş aşamasında yapılıp bir kenara bırakılacak tek seferlik bir faaliyet değil. Rekabet analizi ihmal edildiğinde tehditler fark edilene kadar geç kalınmış oluyor.

Kontrolsüz Büyüme Sendromu

Büyümek her işletmenin hedefi; ancak sürdürülebilir büyüme hızını aşmak başarının kendisini felakete dönüştürebilir. Hızlı koşarken takılıp düşmek, yürürken düşmekten çok daha ağır sonuçlar doğurur.

Altyapı yatırımları büyümeye paralel planlanmadığında sistem çöker. Beş kişilik ekiple başlayan bir işletme elli kişiye ulaştığında aynı süreçlerle yönetilemez. İnsan kaynağı kapasitesi gözetilmeden yapılan büyüme kalite standartlarını düşürür. Kalite tutarlılığı marka değerinin temelidir.

Bir müşterinin ilk deneyimi mükemmel, ikinci deneyimi vasat olduğunda o müşteri sadece kendisi gitmekle kalmaz çevresine de olumsuz referans verir.

Teknoloji Direnci: Dijital Dönüşümü Ertelemek

Dijital dönüşüm artık hayatta kalma meselesidir. Teknoloji yatırımlarını "pahalı" veya "gereksiz" görerek erteleyen işletmeler rakiplerinin gerisinde kalmaya mahkum. Bu geri kalmışlık başlangıçta fark edilmez; ancak açılan makas bir noktadan sonra kapatılamaz hale gelir.

Otomasyon sistemleri tekrarlayan görevlerde insan hatasını minimize eder ve verimliliği katlayarak artırır. Veri analitiği rekabet avantajının yeni kaynağı haline geldi. Hangi ürünler daha çok satıyor, hangi müşteriler daha kârlı, hangi dönemlerde talep artıyor... Bu soruların yanıtları veride gizli. Siber güvenlik ihmal edildiğinde tek bir saldırı yılların birikimini yok edebilir.

İnsan Faktörü: Yanlış Ekip Yönetimi

İşletmeler kendi kendine batmaz; yanlış kararlar alan insanlar batırır.

Yönetim yetersizliği, araştırmaların sürekli olarak en üst sıralarda gösterdiği başarısızlık nedenlerinden biri. Tecrübesiz yöneticiler, eğitimsiz çalışanlar ve uyumsuz ekipler en iyi iş fikrini bile çıkmaza sokabilir.

İşe alım sürecinde acele etmek uzun vadede pahalıya mal olur. Pozisyonu hızla doldurmak için yapılan özensiz değerlendirmeler uyumsuz adayların ekibe katılmasına yol açar. Bu noktada aday değerlendirmesinde özgeçmiş bilgilerinin doğrulanması kritik önem taşıyor; zira yapılan araştırmalar başvurulardaki bilgi tutarsızlıklarının ciddi boyutlarda olduğunu ortaya koyuyor. CourseCV'nin sunduğu doğrulanmış CV bilgileri, işe alım kararlarında güvenilir bir referans noktası oluşturuyor.

Ortaklık Kültürü ve Yapısal Sorunlar

Türkiye'de işletmelerin büyük çoğunluğu aile şirketi formatında veya ortaklık yapısıyla kurulmuş durumda. Bu yapıların kendine özgü riskleri başarısızlık istatistiklerinde önemli bir yer tutuyor.

Ortaklık ilişkilerinde rol ve sorumlulukların net belirlenmemesi ileride çatışmalara zemin hazırlıyor. Kim neye karar verecek, kâr nasıl paylaşılacak, anlaşmazlıklarda nasıl bir yol izlenecek... Bu sorular baştan cevaplanmazsa iş büyüdükçe sorunlar da büyüyor. Aile şirketlerinde duygusal faktörler iş kararlarını gölgeleyebiliyor. Ortaklığın sona erdirilmesi prosedürleri baştan planlanmadığında ayrılık süreci tüm tarafları zarara uğratıyor.

Farkındalık İlk Adımdır

İşletme başarısızlığı çoğu zaman tek bir büyük hatadan değil küçük yanlışların birikmesinden kaynaklanıyor.

Nakit akışını ihmal etmek, müşteriyi dinlememek, kontrolsüz büyümek, teknolojiyi ertelemek, yanlış ekip kurmak... Bunların her biri tek başına öldürücü olmayabilir; ancak bir arada bulunduklarında işletmeyi batırmak için fazlasıyla yeterli.

İyi haber şu ki bu hataların tamamı önlenebilir nitelikte. Farkındalık ilk adım. Kendi işletmenizde bu yanlışlardan hangilerinin mevcut olduğunu dürüstçe değerlendirmek, düzeltici aksiyonların başlangıç noktasıdır. İstatistikler korkutmak için değil, uyandırmak için varlar.

Kaynaklar:

1. TOBB - Kurulan/Kapanan Şirket İstatistikleri: https://www.tobb.org.tr/BilgiErisimMudurlugu/Sayfalar/KurulanKapananSirketistatistikleri.php

2. Pluxee - KOBİ'ler İçin Nakit Yönetimi: https://www.pluxee.com.tr/blog/kobiler-icin-nakit-yonetimi-yapmanin-onemi-ve-3-yolu/

3. CFO Finansal Hizmetler - Nakit Akışı Yönetimi: https://www.cfofinans.com/nakit-akisi-yonetimi/

4. ResearchGate - Girişimcilerin Başarısızlık Nedenleri: https://www.researchgate.net/publication/334114868