IASB, 9 Nisan 2024 tarihinde IFRS 18 "Presentation and Disclosure in Financial Statements" standardını yayımladı ve bu standart 1 Ocak 2027 itibarıyla IAS 1'in yerini alacak şekilde yürürlüğe girecek. Türkiye'de ise KGK, TFRS 18'i 8 Mayıs 2025 tarihli Resmî Gazete'de ilan ederek geçiş sürecini resmen başlattı; dolayısıyla 2026 yılı, hem TFRS uygulayan kamu yararını ilgilendiren kuruluşlar hem de BOBİ FRS kapsamındaki işletmeler için kritik bir hazırlık dönemi niteliği taşıyor.
IFRS 18'in Getirdiği Yapısal Değişiklikler
IFRS 18, kâr veya zarar tablosunun sunumunda köklü bir yeniden yapılandırma öngörmekte olup bu değişikliklerin odak noktasını gelir ve gider kalemlerinin sınıflandırılması, zorunlu ara toplamların tanımlanması ve yönetim tanımlı performans ölçütlerinin açıklanması oluşturuyor. Standardın IAS 1'in tüm hükümlerini yeniden ele almadığı, bunun yerine kâr veya zarar tablosuna odaklandığı ve IAS 1'deki bazı hükümleri IAS 8 ile IFRS 7'ye aktardığı da belirtilmelidir. Standardın en temel yeniliği, kâr veya zarar tablosundaki tüm gelir ve giderlerin beş kategoriden birine ayrılması zorunluluğudur: esas faaliyetler, yatırım faaliyetleri, finansman faaliyetleri, gelir vergileri ve durdurulan faaliyetler. IAS 1 döneminde bu kategoriler tanımlı ve zorunlu değildi; şirketler gelir tablosu yapılarını büyük ölçüde kendi tercihlerine göre şekillendiriyordu ve bu yaklaşım özellikle sektörler arası karşılaştırmalarda tutarsızlıklara yol açıyordu. IFRS 18 ile getirilen beş kategorili yapı, yatırımcıların farklı sektörlerdeki şirketlerin kâr veya zarar tablolarını ortak bir çerçeveden değerlendirebilmesine zemin hazırlıyor.
Beş kategorili sınıflandırmanın yanı sıra IFRS 18, "faaliyet kârı veya zararı" ile "finansman ve gelir vergileri öncesi kâr veya zarar" olmak üzere iki yeni zorunlu ara toplam getiriyor. Faaliyet kârı artık standart kapsamında açıkça tanımlanan bir kavram haline gelmekte olup yatırımcıların, bir işletmenin temel faaliyetlerinden elde ettiği performansı diğer işletmelerle tutarlı biçimde karşılaştırabilmesi amaçlanıyor. IASB'nin 100 şirket üzerinde yaptığı analiz, mevcut uygulamada faaliyet kârı sunumlarında farklılıklar olduğunu ortaya koymuştu; net tanımlanmış fayda yükümlülüğü faiz giderinin faaliyet kârına dahil edilip edilmemesi ya da özkaynak yöntemiyle muhasebeleştirilen iştirak gelirlerinin nerede raporlandığı konularında şirketler arasında önemli tutarsızlıklar bulunuyordu. Yatırım faaliyetlerini veya müşterilere finansman sağlamayı esas faaliyet alanı olarak yürüten bankalar, sigorta şirketleri ve yatırım fonları gibi kuruluşlar için standart özel sınıflandırma kuralları da içeriyor; bu işletmeler, faaliyet kategorisine dahil edecekleri gelir ve gider kalemlerini belirlerken esas faaliyet tanımına göre farklı bir yaklaşım izleyecek.
Standardın ikinci kritik bileşeni, yönetim tanımlı performans ölçütleri (Management-Defined Performance Measures — MPM) kavramıdır. IFRS 18 kapsamında, işletmelerin finansal tablolar dışındaki kamuya açık iletişimlerinde kullandıkları ve IFRS standartlarında tanımlı olmayan performans alt toplamları MPM olarak nitelendiriliyor. Düzeltilmiş faaliyet kârı, düzeltilmiş FAVÖK veya düzeltilmiş sürdürülen faaliyetlerden kâr gibi ölçütler bu kapsama girmekte olup her bir MPM için dipnotlarda açıklayıcı tanım, hesaplama yöntemi ve en yakın IFRS tanımlı ara toplama uzlaştırma sunulması zorunlu tutuluyor. MPM'lerin denetim kapsamına alınması, alternatif performans ölçütlerinin güvenilirliğini artırmayı hedefliyor; nitekim yatırımcıların GAAP dışı ölçütlerin tutarsız kullanımından kaynaklanan şeffaflık eksikliğine ilişkin endişeleri, IASB'nin bu projeyi başlatmasının temel motivasyonunu oluşturmuştu. Bir işletmenin kamuya açık iletişimlerinde kullandığı gelir ve gider alt toplamının MPM olduğu karinesi standartta yer almakta olup bu karinenin çürütülmesine gerek bulunmuyor; dolayısıyla işletmelerin yıllık faaliyet raporlarında, yatırımcı sunumlarında veya basın bültenlerinde kullandıkları tüm finansal performans alt toplamlarını MPM kapsamında değerlendirmesi ve ilgili dipnot açıklamalarını hazırlaması gerekiyor.
Ayrıca IFRS 18, finansal tablolardaki kalemlerin birleştirilmesi ve ayrıştırılmasına ilişkin güçlendirilmiş ilkeler sunuyor. İşletmelerin, benzer nitelikteki kalemleri paylaştıkları özellikler temelinde anlamlı gruplar altında toplaması ve kullanıcıların karar alma süreçlerine katkı sağlayacak düzeyde ayrıştırma yapması bekleniyor; bu ilkeler yalnızca kâr veya zarar tablosunu değil, finansal durum tablosunu ve dipnotları da kapsıyor. Giderlerin fonksiyon esasına göre sunulduğu durumlarda, belirli gider kalemlerinin doğası hakkında ek açıklama zorunluluğu da yeni standartla birlikte devreye giriyor; böylece yalnızca fonksiyonel sınıflandırma sunan işletmelerin bile gider yapılarının doğasına ilişkin yeterli bilgi sağlaması güvence altına alınıyor.
Nakit akış tablosunda da yapısal değişiklikler gündeme geliyor: dolaylı yöntem artık IFRS 18'de tanımlanan faaliyet kârı ara toplamından başlayacak ve faiz ile temettü nakit akışlarının sınıflandırılmasındaki seçimlik uygulamalar daraltılacak; çoğu işletme için ödenen faiz finansman faaliyetlerine, alınan faiz ve temettüler ise yatırım faaliyetlerine sınıflandırılacak. IASB'nin IFRS 18 standart sayfası tüm bu gereksinimleri detaylı biçimde açıklıyor.
TFRS ile IFRS Arasındaki Temel Ayrışma Noktaları
KGK, TFRS setini IFRS ile tam uyumlu olarak yayımlamakta ve bu politika TFRS 18 için de geçerliliğini koruyor; ancak Türkiye'nin çok katmanlı finansal raporlama yapısı, uygulama düzeyinde farklılıklar yaratıyor. TFRS uygulaması yalnızca kamu yararını ilgilendiren kuruluşlar (KAYİK) için zorunlu tutulurken, bağımsız denetime tabi olup KAYİK kapsamı dışında kalan işletmeler BOBİ FRS veya isteğe bağlı olarak TFRS uygulayabiliyor; standartlar arasında geçiş yapan işletmeler ise iki raporlama dönemi boyunca önceki çerçeveye geri dönemeyecekleri kısıtlamasıyla karşı karşıya kalıyor. İki çerçeve arasındaki farklar şu şekilde özetlenebilir: gelir tablosu yapısında TFRS 18 beş kategorili zorunlu sınıflandırma ve iki yeni ara toplam öngörürken BOBİ FRS mevcut sunum formatını korumaya devam ediyor, MPM açıklaması TFRS 18'de zorunlu olup BOBİ FRS'de böyle bir gereklilik bulunmuyor ve gerçeğe uygun değer ölçümlerinin kapsamı TFRS'de BOBİ FRS'ye kıyasla daha geniş tutuluyor.
Kriter | IFRS / TFRS 18 | BOBİ FRS |
|---|
Gelir tablosu sınıflandırması | 5 zorunlu kategori | Mevcut format korunuyor |
Zorunlu ara toplamlar | Faaliyet kârı + Finansman ve vergi öncesi kâr | Tanımlı zorunluluk yok |
MPM açıklaması | Zorunlu (dipnot + uzlaştırma) | Gereklilik yok |
Gerçeğe uygun değer kapsamı | Geniş (TFRS 13 uyumlu) | Sınırlı (maliyet ağırlıklı) |
Nakit akış tablosu başlangıç noktası | Faaliyet kârı (IFRS 18 tanımlı) | Dönem net kârı/zararı |
KGK'nın Mayıs 2025'te BOBİ FRS büyük işletme eşiklerini güncellediği de göz önünde bulundurulmalıdır; aktif toplamı eşiği 400 milyon TL'den 800 milyon TL'ye, yıllık net satış hasılatı eşiği ise 800 milyon TL'den 1.600 milyon TL'ye yükseltildi (çalışan sayısı eşiği 250 kişi olarak korundu). Enflasyonist ortamın yarattığı yapay büyüklük artışlarını dengelemeyi amaçlayan bu güncelleme, hangi işletmelerin büyük işletme kapsamında ek yükümlülüklere tabi olacağını doğrudan etkiliyor ve BOBİ FRS uygulayan şirketlerin raporlama yükümlülüklerini yeniden değerlendirmesini gerektiriyor. İlgili düzenlemelerin tamamına KGK'nın Türkiye Finansal Raporlama Standartları sayfasından ulaşılabiliyor.
2026 Takvimi ve Geçiş Hazırlıkları
TFRS 18 geriye dönük uygulanacağından, 1 Ocak 2027 tarihinde başlayan ilk raporlama döneminde karşılaştırmalı dönem bilgilerinin de yeni standarda göre yeniden düzenlenmesi gerekiyor. Dolayısıyla 2026 yılı, fiili geçiş hazırlığının tamamlanması gereken dönem olarak konumlanıyor. Mevcut gelir tablosu formatlarının yeniden tasarlanması, MPM envanterinin çıkarılması, kâr veya zarar ölçütlerine bağlı sözleşme ve ücretlendirme politikalarının gözden geçirilmesi ve muhasebe bilgi sistemlerinin yeni sınıflandırma yapısına uyarlanması bu sürecin temel bileşenlerini oluşturuyor. Özellikle kredi sözleşmelerinde veya prim politikalarında faaliyet kârı veya FAVÖK gibi ölçütlere atıf yapan hükümlerin bulunması durumunda, bu sözleşmelerin IFRS 18'deki yeni tanımlarla uyumu değerlendirilmeli ve gerektiğinde tadilatı gündeme alınmalıdır.
Muhasebe ekiplerinin IFRS 18 geçiş planını 30 Eylül 2026 tarihinden önce oluşturmuş olması, karşılaştırmalı dönem verilerinin zamanında hazırlanabilmesi açısından zorunlu görünüyor. Denetçilerin ise MPM uzlaştırmalarını ve yeni ara toplamların tutarlılığını bağımsız denetim programlarına 2026 yılı içinde entegre etmesi, geçişin sorunsuz yönetilmesi için belirleyici önem taşıyor.
